به وب سایت شرکت تو سعه گردشگردی خالدنبی گلستان خوش آمدید ...............مشاوره - راهنمایی محلی -هماهنگی اسکان و تدارکات مربوط به مجموعه زیارتی و گردشگری.................www.khalednabi.ir...............با ما در ارتباط باشدی و از نقاط دیدنی و بکر این مجموعه لذت ببرید ...........

حاضرین در سایت

ما 11 مهمان آنلاین داریم

اوقات شرعی



اسب اصیل ترکمن

.

اسب ترکمن : بال پرواز ترکمن

سرزمین کهن ترکمن بخاطر موطن اصلی اسبان تیزپا و زیبای آخال تکه در دنیا مشهور است و در واقع زندگانی نسل اوغوزخان را بدون ( موضوع ) اسب نمی توان در نظر آورد.

 

سرزمین کهن ترکمن بخاطر موطن اصلی اسبان تیزپا و زیبای آخال تکه در دنیا مشهور است و در واقع زندگانی نسل اوغوزخان را بدون ( موضوع ) اسب نمی توان در نظر آورد. در این باره در کتاب پر محتوای قربان فلی بردی محمداف رئیس جمهور محترم ترکمنستان بنام « اسب آخال تکه افتخار ماست » چنین آمده است: « اسب آخال تکه که بواسطه تلاش و هوش و ذکاوت انسان در سرزمین ترکمن پرورش یافته، سمبل قدرت، سلامتی و زیبایی در طبیعت است. به همین سبب در طول تاریخ عشق و علاقه انسان و اسب به یکدیگر شگفت انگیز است. این تاریخ از 5 هزار سال پیش شروع شده و تا حالا هم ادامه دارد ».

برای مردمی که مفهوم « اسب بال ترکمن است » را در اندیشه خود پرورانده اند بحث در مورد اسب آخال تکه به عنوان نشانه بارز این دوران با سعادت کنونی کاملأ مناسبت دارد. امروزه هنر اسب شناسی و پرورش اسب ترکمن با تکیه بر روش های کهن و قدیمی راه پر افتخاری را در پیش گرفته است.

جشنواره ای که هر سال در ماه آوریل در خصوص اسب ترکمن برگزار می شود که در آن هنر نمایی های جالب اسبها، مسابقات زیبایی اسب نژاد آخال تکه، نمایشگاه عکس و نمایش بازی های ملی روی اسب ، در معرفی و توصیف زیبایی بی نظیر، خوش خلقی و خوش اندامی اسب آخال تکه که هم در خود ترکمنستان و هم در بیرون از مرزهای آن که باعث مباهات مردم ترکمن است در پیشرفت این هدف کمک می کند.

در بین ترکمن ها آداب, رسوم، روایات و ضرب المثل های زیادی در رابطه با اسب رواج یافته است. این خود نسل جوان را به هنر و حرفه اسب و اسبداری ترغیب می نماید.

بررسی های علمی به عمل آمده در زمینه قوم شناسی نشان میدهد در کشور ما برای بچه ذکوری که به سن هفت سالگی رسیده اند دادن اسب یا کره اسب از طرف دایی یا پدر به عنوان هدیه یک امر مرسوم بوده است. این رسم جالب و قدیمی « سوار بر اسب کردن » نامگذاری شده است. طبق این رسم، تازیانه و سایر اسباب اسب هدیه شده را، پدر بچه تهیه میکرده است. ما رایج بودن این رسم قدیمی را وقتی که داستان گوراوغلی را میخوانیم متوجه می شویم. در این داستان جیغالی بگ ( پدر بزرگ گوراوغلی )، اسب گوراوغلی را تیمار کرده، زین نهاده و با شکوه تمام او را سوار بر اسب می کند.

بر اساس اطلاعات تاریخی که از گذشته با شکوه ما بیان شده در مراسم بر تخت نشستن ملک شاه، پادشاه سلجوقی، وی بر اسب پدر خود آلپ ارسلان سوار و در مقابل مردم ظاهر شده است. بر اسب شاهی سوار شدن ملک شاه، از یک طرف پایبندی نسل اوغوز را به آداب و رسوم اجدادی ثابت میکند و از طرف دیگر نشان می دهد که در قرون وسطی اسب نماد روشنی از دولت و حاکمیت محسوب می شده است.

مراسم « سوار بر اسب کردن » در نواحی مختلف سرزمین ما تا دوران بعد نیز ادامه داشته است. این مراسم معمولأ در بهار زمانی که هوا رو به ملایمت میگذارد بر گزار می شده است. در بعضی جاها در این مراسم ( گوسفند و یا گاو ) قربانی کرده و مردم را به ضیافت دعوت می کرده اند. در مراسم جشن، بستگان بچه و مهمانان حلقه زده دایره وار می ایستادند. دایی یا پدر بچه، افسار اسب زین شده را به دست گرفته به میان جمعیت می آورد. بچه را با شکوه خاصی سوار بر اسب نموده و افسار آن را به دست پدر بچه می دادند ( اگر بچه قبلأ اسب سواری آموخته باشد، بر اسب دیگری سوار میشده ) در مقابل جمعیتی که ایستاده اند میگرداند. مردم حاضر در جشن به بچه و اقوام وی تبریک گفته و هدیه می دادند.

در اینجا نظر شما را به این نکته که در بعضی مناطق اسب را دایی پسر هدیه میکند جلب میکنیم. به نظر دانشمندان مراودات بین دایی و خواهر زاده ها ریشه در دوران قدیم دارد. همین طور جشن مراسم سوار بر اسب کردن بچه نیز که یکی از ارزشهای معنوی مردم ماست که از همان ایام قدیم سرچشمه گرفته است. مفهوم « هم پیش دایی ام میروم و هم به کره اسبم سواری می آموزم » نیز با همین سنت قدیمی مناسبت دارد. علاوه بر این، تراشیدن سر بچه ای که به سن یک سالگی می رسد توسط دایی، آماده کردن هدیه مخصوص دایی در مراسم عقد کنان خواهر زاده و آداب و رسوم نظایر آن سنتهای رایجی است که مردم ما آن را از دوران قدیم به ارث برد ه اند.

بر پایی مسابقات اسب سواری و نمایش بازی های روی اسب در اعیاد و جشن های ترکمن ها یک سنت دیرینه است. در این باره در کتاب رئیس جمهور محترم ترکمنستان، قربان قلی بردی محمداف که در بالا به آن اشاره شد چنین آمده است:

اسب برای ترکمن همه چیز است. در همه مراسمی که مردم برگزار می کنند مانند جشن عروسی، جشنی که به مناسبت تولد فرزند ذکور بر پا می شود و جشن ختنه سوران، اسب جایگاه ویژه ای دارد. مسابقات اسب سواری و نمایشی روی اسب برگزار می شد ».

در تمام مناطق ترکمنستان هنر پرورش اسب ( مهتری ) از قدیم الایام یکی از هنرهای شناخته شده است. مهتران سرشناس هر روستا صاحب اسب های معروفی بوده و در روزهای جشن و شادمانی، آنها برای هواداران خود شادی دوچندان را فراهم مینمودند. به این سبب در اعیاد ملی مانند نوروز و عید قربان و یا در جشن هایی که با شکوه بیشتری برگزار میشد در این مسابقات، اسبهای سایر مناطق و اسبهایی که توسط مهتران ماهر تربیت و آماده شده بودند شرکت داده می شد. به همین جهت جشن هایی که در برگزاری آن اسب نقش عمده داشت مهمان زیاد می آمد سابقأ در مناطق شرقی ترکمنستان به این گونه جشن ها « جشن پر مهمان » گفته می شد.

نوشته های بدست آمده تاریخی، در مورد اینکه چگونه نسل قدیم اوغوز افسار، زین و سایر ادوت مربوط به اسب را با تفکرات خود ابداع نموده اند اطلاعات با ارزشی را به ما میدهد. در « دیوان الغات الترک » اثر محمود کاشغری اینکه سوارکاری و بازی های نمایشی روی اسب از قدیم بین ترکمنها رایج بوده و در « تاریخ چین » اثر ولفرام ابراهام، اینکه در شرق میانه در مورد مسابقات نمایشی روی اسب و شگردهای پیچیده جنگی ( با اسب ) ترکمنهای هون در درجات بالاتری قرار داشته اند یاد آوری شده است. در بین ترکمن ها مسابقات اسب سواری و بازی های نمایشی روی اسب در طول قرون و اعصار بر طبق قواعد و قوانین تکامل یافته است. به همین دلیل در وحله اول اسب ها را چند روز قبل از مسابقه آماده می نمودند.

آداب و سنن قدیمی ترکمن ها در رابطه با اسب و تجربیات پرورش و نگهداری اسب تا زمان حاضر حفظ شده است. در دوران پر سعادت دولت پاینده ما، آداب و رسوم ملی ما که میراث پدران ماست در نتیجه زحمات بی شائبه رئیس جمهور محترم ترکمنستان قربان قلی بردی محمداف، با افزودن گزینه های جدید، غنی تر و کامل تر می شود. این خود برای تمام دنیا برای پرورش و نگهداری اسب آخال تکه و آماده نمودن آن برای مسابقات جهانی، تجربیات الهام بخشی خواهد بود.

منبع: Türkmenıň uçar ganaty منتشر شده توسط وزارت امور خارجه ترکمنستان.

ترجمه: خلیل یزدانی

 

 

اسب ترکمن : هنر اسب شناسی ترکمن

در کشور دوست و همسایه ترکمنستان هر ساله جشنهای متعددی به مناسبت های مختلف برگزار میشود که یکی از این ها، جشن اسب ترکمن میباشد. جشن اسب ترکمن امسال در اردیبهشت ماه در پایتخت ترکمنستان شهر زیبای عشق آباد بصورت بین المللی برگزار میشود.

روابط دو کشور دوست و همسایه ایران و ترکمنستان در زمینه های مختلف تجاری، فرهنگی و دیپلماسی هر ساله در حال توسعه و پیشرفت است و با روی کار آمدن دولت آقای روحانی شاهد توسعه بیشتر این روابط نیز هستیم.

بر خود لازم دیدم به مناسبت برگزاری جشن بین المللی اسب ترکمن که در 4-7 اردیبهشت ماه در عشق آباد برگزار می شود، قسمتی از ویژه نامه اسب آخال تکه با عنوان هنر اسب شناسی ترکمن «Yörıte neşır *Türkmen atlary* Türkmenıstan metbugat merkezının çapy.» را انتخاب و با کمک دوست عزیرمان آقای احمد جهانی ترجمه و در رسانه ها قرار دهم. بلکه هدیه ای باشد به مردم دو کشور دوست، برادر و همسایه ایران و ترکمنستان.

هنر اسب شناسی ترکمن

اسبان بهشتی ترکمن که لطف و عنایت خاص حق از بدو آفرینش نصیبشان گردیده و ما را وادار میکند که گفته « اگر حیوان آفریده خداوند متعال تنها دو مورد می بود یکی از آن دو، و اگر تنها یک مورد می بود همانا خود همین اسب می باشد » را باور کنیم، در همین مرز و بوم به دست پدران ما به کمال رسانیده شده است

چون که نخستین کسانی که در دنیا اقدام به اهلی کردن اسب کرده اند ساکنان سرزمینمان ( آباء و اجداد ترکمن ها ) بوده اند. با گذشت زمان، اهلی کردن اسبان وحشی و پرورش و تکثیر آنها و به کار گیری آنها جهت انجام برخی امور در زندگی، توسعه پیدا کرده است. بعدها تلاش و زحمت نیاکان ما کامل تر شده بصورت هنر مهتری و تربیت اسب تکامل یافته و کسی را که به این هنر اشتغال دارد سیس ( یعنی مهتر ) نام نهاده اند. درست بر اساس این روش و هنر، اسبهای آخال تکه طی سالهای متمادی مطابق با نظم بخصوص خود رشد و تکامل داده شده و با ژن خالص و پاک تکثیر داده شده اند.

در همین راستا پدران ما تکثیر و پرورش اسب را با ظرافت مخصوص آن، از ادوار مختلف تاریخ کهن به عهده گرفته از نسلی به نسل دیگر انتقال داده اند. هر نسل نیز به نوبه خود، تجربیات خود را در این زمینه رشد و تکامل بخشیده اند. ضرب المثل « تا اسب، اسب شود صاحبش سگ میشود (یعنی به روزگار سگ دچار میشود) در بین ترکمن ها بخودی خود شکل نگرفته است. به راستی هم تا کره ای رشد کرده، قابلیت سوار شدن پیدا کرده و همراه با اسبان بزرگ آماده شرکت در مراسم و جشن ها میگردد زحمت بسیار زیادی را طلب میکند. تربیت اسب در حقیقت از نخستین روزهای تولد کره آغاز شده و بدون دخالت دادن به هیچ اقدام نسنجیده ای در این رابطه ادامه می یابد.

پدران ما از روزگاران گذشته روشهایی دقیق و ظریفی را جهت تربیت و پرورش کره اسبها مورد استفاده قرار داده اند. تر بیت « غیرآت » ( نام اسب گوراوغلی ) توسط جیغالی بگ در داستان گوراوغلی ( کتاب داستان گوراوغلی، عشق آباد 1990 ) مصداقی از همین روشها می باشد. این امر یعنی نگهداری و تربیت « غیرآت » توسط جیغالی بگ به مدت چهل روز در مکانی دور از تابش مستقیم آفتاب و مراقبت در اصطبل زیر زمینی نمونه ای از اقدامات اولیه جهت پرورش نژاد اصیل اسب می باشد. در این حالت کره نگهداری شده در اصطبل زیر زمینی استحکام یافته اندامش قوی، سالم و روی چهار پا و گاهأ روی دو پا حرکت کنان، سرحال و قبراق رشد کرده و بصورت اسبی بی نقض و کامل پرورش یافته است. پدران هوشمند و فهیم ما نشان دادند که شکل ظاهری اسب و خصوصیات آتی آن با مراقبت های روزهای نخستن ارتباط مستقیم دارد. بهمین خاطر تبدیل آن به اسبی با گردن باریک و افراخته در پرورش آنها چنین اصول مهمی را مورد توجه قرار داده اند. بدین ترتیب که توبره علوفه را در قسمت بالاتری آویخته و به کره کوچک غذا می خورانده اند. همراه با رشد و بزرگتر شدن کره، توبره نیز در جای بالاتری آویزان می شده است. بدین ترتیب قامت حیوان بصورت کشیده و راست رشد می کند. بهنگام وقوع جنگ و درگیری سوار نشسته بر این اسب از دید دشمن پنهان مانده و این حالت که اسب بدون سوار به نظر میرسد به عنوان ترفندی جهت گمراه کردن دشمن در جنگها کمک بسیار زیادی نموده است. همچنین انعطاف پذیری بیشتر پاهای پیشین و گردن کره اسب با کمک چاله های کنده شده در جلو آن ایجاد شده است. علوفه و خوراک در آن چاله ها ریخته میشود کره ها جهت رسیدن به آن مجبور به خم کردن بدن و زانوان خود می شده اند.

پدران ما کره شیرخواره را تا هنگامی که از مادر جدا و از شیر گرفته شود ( 8-7 ماهگی ) با مادرش نگهداشته سپس دسته ای از کره ها را فراهم آورده به مدت یک سال در دامنه کوه ها نگهداری میکرده اند ( البته حالتی دیگر این که پدران ما کره ها را تا وقتی که از شیر بریده شوند نزد مادرش و سپس در حیاط خانه خود تغذیه و پرورش داده اند) چون کره هایی که بدین شکل در مراتع و چراگاه ها رسیدگی شود بدنشان سالم و پاهایشان محکمتر شده و اندامشان انعطاف پذیر و رشدشان بهتر می شده است قلب ها و ریه ها و اعصاب پاهایشان استحکام یافته و از هوای خنک و لطیف کوهستان نفسشان بازتر شده نیرومند و با قدرت میگردیده است. این مطلب را دستورات جیغالی بگ به گوراوغلی که « غیرآت خود را به همراه مادرش به آن سوی رودخانه آراز ببر » نشان دهنده آنست که پدران ما به هنگام پرورش کره های جوان دستورات فوق را مورد توجه قرار می داده اند. ( کتاب داستان گور اوغلی . گور اوغلی تورکمن خالق اپوسی - عشق اباد 1990 ). سپس کره ها را در یک و نیم سالگی ( یعنی هنگامی که به مرحله ای از رشد و بالندگی رسیدند ( ماه های اوکتبر و نوامبر- مهر و آبان ) به حیاط منزل خود آورده و به خو گرفتن به انسان و عادت و یاد دادن به سواری می پرداخته اند. پس از آموزش موارد بالا و پس از آن که کره ها نامگذاری شدند آنها را به نام صدا کرده و به پیروی از ضرب المثل هوشمندانه پدرانمان « کلام خوب مار را از لانه خود بیرون می آورد » با اصوات خوشایند و با ملایمت، به رم نکردن، تیمار کردن بدن وتمیز کردن سم ها و افساربندی عادت می داده اند. این کارها هنگامی که کره ها مشغول خوردن علوفه و خوراک باشند صورت میگرفته است. پس از آن جهت آموزش سواری به کره ها ابتدئأ آنها را به افسار و دهنه عادت می داده اند سپس سوار بر آنها کره های جوان را در کنار اسب های بزرگسال و آرام گردش و حرکت می داده اند و بدین ترتیب شکل و ظاهر آنها به آرامی شروع به تربیت پذیری میکرده اند. همچنین آنها را با راه رفتن، دویدن، رقابت و حرکات دیگر آموزش داده در مراسم بهاره و عروسی های ترکمن ( در عصر حاضر در جشنواره های اسب ) شرکت میدهند.

هر چند پدران ما اصول عمومی در تربیت اسب داشته اند اما هر مهتری روش های تربیتی خاص و مخصوص بخود را داشته است. درست همین گونه تربیت هر اسب نیز به نوبه خود روش مخصوص بخود را داشته است. در شیوه ترکمنی به هنگام تربیت اسب هیچگونه چربی اضافی دربدن و آب اضافی در پوست آنها باقی نمی ماند. پدران ما اسب را همیشه در حیاط و درگاه خود نگهداشته و ضمن سوار شدن بر آنها دائمأ در حال تربیت آنها بوده اند. این امر همانا آموخته ایست که از پدران خود گرفته بودند. پدرانمان هرگز کار مهتری و تربیت اسب را ناقص و یا از روی تنبلی انجام نداده اند. علاوه بر این از آنجا که مراسم و عروسی در ترکمن ها زیاد بوده لذا آنها بدون وقفه همیشه از این جشن تا جشن بعدی در حال تربیت کردن بوده اند. مورد دیگر اینکه با نگاه به تاریخ گذشته ترکمن ها متوجه میشویم که این قوم روزهای تلخ بسیاری زیادی را از سر گذرانده است. حکومت های بزرگی را که تشکیل داده بودند شکست خورده اما هیچ یک از آنها نتوانستند اسب آخال تکه را از بین برده و نابود سازند. این امر می تواند نشان دهنده این مطلب باشد که قواعد و نظم و ترتیب آنها در امر اسب شناسی همیشه و در هر حال به شکل قاطع و همیشگی انجام میگرفته است.

 

امری که یک ویژگی خاص برای مهتران ترکمن به حساب می آید این است که آنها به هنگام تربیت اسبها صبح زود (سحرگاهان) و شامگاهان طبق قواعد خاص به گردش برده و این امر از طرف برخی مهترها با اهمیت و ارزش بسیار زیادی بجا آورده شده که این حالت را اسب گردانی نامیده اند ( آت گزدیرمک ). هنگام شب گردانی حدود 4-3 جرعه آب به اسبها خورانده و جهت باز پس گیری آن از بدن اسب، دوباره به حالت دو در آورده اسبها را به عرق ریزی وادار می کنند. این حالت را ( آب گیری از اسب و یا آب زدن- آتینگ سوونی آلماق) نامیده اند. آنها اسبهایشان را در حالت های مختلف راه رفتن، دو، یورتمه، حرکت به جلو و نظایر آن بطور مستمر و پیگیرانه آموزش میدادند.

در امر اسب شناسی ترکمن ضرب المثل « آتینگ گویجی آغئزئندا دئر- قدرت اسب همانا در دهان اوست» جمله متفکرانه ایست که پدران پنددان ما در ارتباط با تعلیف اسبها همیشه و مستمرأ مورد توجه قرار داده اند. به راستی که پدران ما در دوره های راه بردن و تربیت، بخصوص قبل از روزهای مسابقه امر تعلیف و تغذیه اسبها را با اهمیت بسیار زیادی دنبال کردند. در دوره تربیت و پرورش، اسب ها را مطابق روش های مخصوص تعلیف و تغذیه کردند. در این حالت به آنها علوفه مغذی و همزمان دیگر محصولات غذایی خورانده اند. خوراک عمده اسب ها در این دوره ها عمومأ یونجه و جو بوده است. بغیر از اینها به اسب هایشان تخم مرغ خورانده و یا با خوراک جو مخلوط میکردند، قاتلاما ( نوعی شیرینی ) روغن زرد و همچنین شیر را هم بجای آب داده اند. پدران ما جهت آماده سازی اسبهایشان برای مسابقات با مسافتهای طولانی با لوغالا ( خمیر گلوله شده پخته در روغن ) و لوغالا پخته شده در روغن دنبه گوسفند و همچنین روغن زرد تغذیه کردند. به اسب های تربیت شونده جهت مسابقات با مسافت کوتاه، شکر و یا غداهایی که در ترکیبات آنها شکر بیشتری وجود داشته می دادند. چونکه چربی نیرو و انرژی را دیرتر آزاد می کند. علت تغذیه اسبهای شرکت کننده در مسابقات کوتاه مسافت، مواد پرکالری آن است که این مواد در زمان کوتاه تری در بدن آزاد شده سبب ایجاد انرژی می شود. به اسبهای ضعیف تر جو و اندکی گندم بهاره مخلوط کرده می دادند. این امر به اسب نیرو می بخشد. پدرانمان با اعتقاد به ضرب المثل « اسبها به نان می تازند و زنان به نام » روز مسابقه از مقدار خوراک همیشگی اسب، کاسته و اندکی زودتر از آغاز مسابقه به اسب غذا می دادند.

اسبها را اینچنین ساخته و پرداخته و در مسابقات شرکت می دادند. گذشتگان ما مراتب مراقبت از اسبها به هنگام برگشت از مسابقات را نیز بخوبی رعایت کرده اند چرا که این امر به نتایج مسابقات آینده تأثیر مستقیم دارد. بهمین خاطر پدرانمان اسبهای برگشته از مسابقات را با رو انداز نمدی مخصوص پوشانده برای مدتی یعنی تا وقتی که عرق آن خشک و سرد شود می گرداندند.( این کار را برای اسب مهمانی که از راه دور آمده باشد نیز انجام می دادند که این امر نمونه ای از فرهنگ اسب شناسی مردم ترکمن می باشد) زیرا اگر این کار انجام نشود به سلامتی، سرعت و دیگر قابلیتها و خصوصیات مثبت اسب تأثیر نامطلوب دارد.

 

بدین ترتیب پدرانمان اصول کلی آبا و اجدادشان در تربیت اسبهای سواری را از نسلی به نسل دیگر انتقال داده، اسب آخال تکه با فرم اصیل آن طی هزاران سال تربیت و به کمال رسانده و تا به امروز حفظ و نگهداری کرده اند. بهمین خاطر در عصر حاضر نیز تجربیات کاری پدرانمان در تربیت و پرورش اسب آخال تکه و حفظ و نگهداری فرم اصیل آن طی قرون متمادی، اهمیت بسیار زیادی را بخود اختصاص می دهد.

همانطور که شاهد هستیم در منحصر بفرد بودن هنر مهتری ترکمنها و شباهت نداشتن آن به شیوه های اقوام دیگر، کار و تلاش بی وقفه پدرانمان نهفته است که عمرشان را صرف این هنر نموده اند. هر ترکمنی که در راستای این هنر گام بر می دارد، تجربیات کاری خود طی سالیان عمرش را در این زمینه تکامل بخشیده، به نوبه خود به نسلهای بعدی به ارث گذاشته است. بدین ترتیب هنر مهتری ترکمن با گذشت زمان تکامل یافته و به مکتبی بزرگ تبدیل شده است.

بهمین علت هم ما باید قواعد و اصول مرز و بوم ترکمن را در رابطه با اسب از همه جهات آن عمیقأ یاد بگیریم چون در آن دیگر سوی آن ثروت پایان ناپذیر و گنجینه ای گرانبها سرشار از تجربیات متعدد جهت یادگیری نهفته است. درست از این نقطه نظر می باشد که ما نیز باید اصول و روش های سنتی هنر مهتری و اسب شناسی ترکمن را بیاموزیم چون اگر بتوانیم روش های تمرین و آماده سازی، تربیت و پرورش اسب و نیز خالص نگهداشتن نژاد آن در مکتب مهتری و اسب شناسی ترکمن را به خوبی یاد بگیریم این کاری بی اندازه بزرگ و مسیری بسیار ارزشمند می باشد. زیرا جایی که کانون و مرکزی دیرینه اسبداری بوده کشور مستقل و بی طرف ترکمنستان می باشد و درست از همین مرز و بوم است که اصول پرورش و مهتری اسب به سایر سرزمینها هم رفته است.

منبع:

Yörıte neşır *Türkmen atlary*

Türkmenıstan metbugat merkezınıň çapy

 

 

اسب ترکمن : زیورآلات اسب ترکمن

. دو کشور دوست، برادر و همسایه ایران و ترکمنستان بخاطر همسایگی، مرز طولانی و ریشه های تاریخی روابط حسنه ای دارند. مشارکت جمهوری اسلامی ایران در برنامه های اقتصادی ترکمنستان و ادامه آن در سالهای آتی چشمگیر و قابل توجه است.

سفر مقامات ایرانی در ماه های اخیر از جمله آقای علی لاریجانی رئیس مجلس، آقای محمد جواد طریف وزیر امور خارجه و آقای رحیم پور معاون وزیر مور خارجه ایران به ترکمنستان، رضایتمندی و دیدگاه مثبت آنان از ادامه مشارکت و نیز تاکید آقای رشید مرداف وزیر خارجه ترکمنستان بر دیدگاه و اراده جناب آقای قربان قلی بردی محمداوف رئیس جمهور ترکمنستان درخصوص در اولویت قرار دادن روابط با همسایگان و حسن همجواری در سیاست خاص خارجی و توصیف ایران به عنوان نزدیک ترین همسایه دوست و برادر دلایل محکمی بر این ادعاست که میتوان گفت این روابط، دوستی و برادری میراث نیاکان می باشد.

کشور ترکمنستان سرزمینی با آثار تاریخی و فرهنگی بسیار و همسایه دیرینه جمهوری اسلامی ایران، و خاستگاه اسبهای مشهور و اصیل آخال تکه میباشد که هر ساله جشن اسب ترکمن با شور و شوق و شکوه خاصی در شهر زیبای عشق آباد برگزار میشود.

بهمین مناسبت ترجمه مقاله ای با عنوان زیورآلات اسب ترکمن نوشته غئزیل گول قیاسوا بر گرفته از ویژه نامه اسب ترکمن چاپ مرکز مطبوعات ترکمنستان را تقدیم هموطنان عزیز می نمایم.

 

زیور آلات اسب ترکمن

مردم ترکمن اسب را افتخار ملی، رفیق جوانان و بال پروازشان میدانند. اگر صدای شیهه اسب در حیاط و درگاه خانه ترکمن شنیده شود نشانه صحت و سلامتی آن خانواده تلقی می شود. در دیدگاه و برداشت مردم بلند اقبال ترکمن نسبت به اسب، معنی و مفهومی خاص، شعور و محبت نهفته است. این اسبان هدیه شده از طرف خداوند متعال به انسان ها، در جنگ ها همراه جوانان پر صلابت ترکمن بوده و در زمان صلح نیز مورد احترام، عزیز و گرامی داشته شده است. ضرب المثل هایی سرشار از معانی و مضامین ظریف و حکیمانه که در بین مردم رواج دارد از قبیل «آتئم- غاناتئم : اسبم بمانند بالم است »، « آت ییگیدینگ مئرادی: اسب مراد جوان است» ، « ایر توروپ آتانگی گؤر- آتانگدان سونگ آتینگی: صبح که بیدار شدی اول به پدرت سر بزن بعد از پدرت، به اسبت» دلیلی بر اثبات این مفاهیم می باشد.

همانطور که هر خانواده ترکمن عروسان و دختران صاحب ذوق و با سلیقه خود را با زیور آلات می آراید، اسب یعنی این افتخار ملی خود را نیز با زیور آلات ساخته شده از طلا، نقره، لعل، مرجان، زبرجد، زمرد زینت داده، بر زیبایی اسبان ترکمن که خود زیبایی های روزگار را دو چندان می کنند نیز افزوده اند.

 

زیور آلات اسب ها، هر کدام دنیای اسرارآمیزیست که با صفحات پیشین تاریخ بشریت مرتبط است. این زیور آلات میراث ملی تکامل یافته ایست که از اعماق دوران ها سرچشمه گرفته اند.

هنر زرگری که گونه های متنوعی از انواع زیور آلات را به سراسر دنیا معرفی کرده از هنرهای برجسته و ممتازی است که در بین مردم از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.

زرگران ترکمن از دیر باز با ابداع و ساخت زیور آلات برای آراستن اسبهایشان و آنها را نیز همچون خانه های پربرکتشان و یا همچون زنان خویش که به مثابه پرچم ناموس خویش می دانند، از زخم زبان و چشمهای نحس و از آسیبها و بلایای پنهان و آشکار حفظ و مراقبت نمودند چون زیور آلاتی که برای آراستن اسبان استفاده می شده، منقش کردن ، نحوه ساخت و نامگذاری آنها خاصیت های مخصوص بخود را داشته است.

زرگران ترکمن اسب های خود را نیز با زیور آلات ملی که از طلا، نقره ساخته شده و در آنها سنگهای گران قیمت بکار رفته است می آراستند. زرگران در ساخت آنها زمینه آنرا از نقره ناب و پاک ساخته و روی آن را با آب طلا زراندود کرده اند و نگین هایی از زبرجد، زمرد، عقیق، فیروزه برای آن گذاشتند. نقوشی مانند ایسلیمی ( اوزولمز ) ıslımı (üzülmez )، چئبئق çybyk ، بوغدای bugday، غوش گؤزیguşgözı، سئتارا sytara در آن ایجاد کرده اند.

 

زیور آلات مخصوص اسب ها، با نقوش کار شده بر روی آنها، نحوه ساخت و نامگذاریشان ویژگی های مخصوص به خود را دارند. آن ها عبارتند از:

- زیور آلات مخصوص اسب ها از نقره حلال و ناب ساخته می شوند.

- قریب به اتفاق زیور آلات اسب ها با دوخته شدن قطعه های نقره ( غوش گؤزی guşgözı ، سئتارا sytara ، بأزبنتbäzbent ) روی چرم ساخته می شوند.

- زیور آلات با آب طلا زر اندود ( آبکاری ) می شوند.

- بر روی زیور آلات اسب نگین هایی از عقیق و فیروزه می کارند.

- روی زیور آلات اسب نقوشی مانند ایسلیمی ( اوزولمز) ) ıslımı (üzülmez، بوغدای bugday ، چئبئق çybyk منقش میشود.

در گذشته بر این باور اعتقاد داشتند که نگین های عقیق کاشته شده بر این زیور آلات اسبهایشان را از چشم و زبان بد و نحس و اثرات صاعقه و رعد و برق در آمان داشته و نیز به پیروزی و کسب موفقیت در جنگها کمک میکند.

در اینجا جا دارد از تعدادی از زیور آلات نگین دار را نام ببریم: گؤوس بند(göwüsbent)، آلا غایئش(alagaýyş)، بأزبنتbäzbent)، غوشغون(guşgun)، ایه رینگ غاشی( eýerıň gaşy)، غوش غؤزی( guşgözı)، سئتارا( sytara )، آیئل توقا( aýyl toka ) و مانند اینها.

نوشته: غئزیل گول قیاسوا

ترجمه: خلیل یزدانی. با تشکر از احمد جهانی

Behışdı – Ahalteke atlary adynda yörıte neşırden alyndy.

Türkmen Atlarynıň bezeg zynatlary.

Ýazan: Gyzylgül kyýasowa

 

 

.