به وب سایت شرکت تو سعه گردشگردی خالدنبی گلستان خوش آمدید ...............مشاوره - راهنمایی محلی -هماهنگی اسکان و تدارکات مربوط به مجموعه زیارتی و گردشگری.................www.khalednabi.ir...............با ما در ارتباط باشدی و از نقاط دیدنی و بکر این مجموعه لذت ببرید ...........

حاضرین در سایت

ما 3 مهمان آنلاین داریم

اوقات شرعی



صنایع دستی و سنتی

-ابريشم بافي

با هجوم پارچه هاي رنگارنگ خارجي با طرح هاي متنوع، پارچه هاي ابريشمي قرمزرنگ تركمن مي رود كه به فراموشي سپرده شود. امروزه در روستاهاي تركمن صحرا به ندرت مي توان به كارگاه پارچه بافي (تارا) بر خورد كه زني پشت آن مشغول كار باشد. مگر در پاره اي روستاها، كه زنان كهنسال با دستگاههاي به قدمت اين صنعت مشغول بافتن پارچه ي ابريشمي هستند، كه محدود مشتريان آن را نو عروسان تشكيل مي دهند.

پارچه هاي ابريشمي كه به صورت طاقه هايي بادرازاي 5/2 تا 5 متر با عرض 30تا 40 سانتي متر بافته مي شود. اين پارچه ها در دستگاه ساده اي بنام «تارا» Tara بافته مي شود. پارچه هاي بافته شده توسط اين دستگاه به صورت نوارهايي كه به رنگ قرمز و داراي راه راه زرد است مي باشد.

براي رنگ آميزي از رنگهاي گياهي ثابت كه از پوست گردو، رناس، پوست انار تهيه مي شد، استفاده مي گرديد، ولي امروزه از رنگهاي غير طبيعي و شيميايي كه داراي رنگهاي بي دوام مي باشد استفاده مي گردد.

انواع پارچه:

براي دوختن لباس سنتي تركمن از پارچه هاي نخي، كتاني ،ماووت، تُورما(torma) تابدا، ساوساني، آلاتاو «دونليق»، تكه قرمزي، ساري تخته استفاده مي گرديد.

پارچه هاي ماووت «mavat» و تورما (torma) براي دوختن كت «چاووت» استفاده مي شود كه بافت اين پارچه و تار و پود آن از پشم مي باشد.
«آلاتاو» ابريشمي بوده و براي دوختن كت «چاووت»جولبار «بالاق» و بي جامه «كوينئك» مورد استفاده قرار مي گيرد.
«تابدا، ساوساني، كه آن نيز ابريشمي بوده و براي دوختن پيراهن زنانه استفاده مي شود.
«تكه قرمزي» هم ابريشمي بوده و براي دوختن پيراهن و شلوار استفاده مي شود.

معرفي لباسهاي مردان و زنان تركمن:

لباسهاي تركمنان ماند پوشاك مردمان آسياي ميانه است.( اُزبكها، قازاقهاو...) مردان پيراهن فراخي مي پوشند كه آستين دراز دارد كه هم پيراهن زير است و هم جامه رو از پارچه نخي است. و متناسب باسن، رنگهاي مختلفي را انتخاب مي نمايند، شلوار گشادي نيز مي پوشند، جامه بالائي زمستان تركمنها، پوستين هايي بنام «اوچمك يا سيلكمه» كه معمولا از پوست بره ي قره گول (5-6 ماهه) و گوسفند كه به رنگ زرد در مي آورند و ...



لباسهای مردان ترکمن

الف- تن پوش ها:

.1 – دُون(don) : لباس اصیل تركمنی ردای بلندی بوده كه از ابریشم دوخته می شود. و تا زیرزانوان می رسید و «دُون» نام دارد. دون بنابه رنگ و نوع بافت بر دو نوع است. اگر از ابریشم كاملا قرمز رنگ دوخته می شود. «قیزیل دُون» یا «قیرمیز دُون» و اگر از ابریشمی دوخته می شد كه رنگ آن متمایل به زرد بوده و بافت پارچه آن یكنواخت نمی شد. در واقع رنگارنگ و راه راه باشد، «قارمادُون»(Garmadon) نام دارد. این لباس بدون یقه برگردان، با آستین های راسته (بدون زیربغلی) كه بجای آن در انتهای آستین و بالا تنه (دو نخ تافته سیاه و سفید یا تیره و روشن) وجود دارد كه به زیبایی این لباس می افزود. بر كمردُون، كمربندی از شال (گاه آراسته به نقره) می بستند كه به آن قوشاق(Ghushagh) و یا «تورمه شال» (Torme shal) می گویند. دو ور(دو راسته ی) دون برروی هم قرار می گیرد و با بندینك و گاه با كمربندی چرمی و پهن نگاه داشته می شود.

2- چأكمن: (chakmen): بالا پوشی است بلندتر از كتهای كنونی كه از كُرك شتر تهیه می شود. چأكمن تهیه شده از كرك ظریف و مرغوب را «اینچه چأكمن» و چأكمنی كه از كُرك زبر تهیه می شود یوغین چأكمن می نامند.

3- اوچمك یا سیلكمه: (ochmak):همان پوستین كه در هوای سرد استفاده می گردد و بنابه نوع پوستی كه از آن تهیه می شود، انواع مختلف دارد. و همانگونه كه ذكر گردید از پوست بره ی قره كول (5-6ماهه) و پوست گوسفند كه به رنگ زرد در می آورند،تهیه می گردد.

پوستین را از پوست گوسفند، پوست بره، آستین تنگ و دراز و دامنش تازیر زانو می رسد. در جلو پوستین دكمه و یاقلاب نیست ناچارا وقتی كه می پوشند با دو دست جلوی دامنش را می گیرند. تا از هم باز نشود. اگر آن را از پوست بره بدوزند «سلیكمه اوچمك» می نامند. پوستین دوزی به عهدة مردان است و زنان نیز همكاری می كنند.ابتدا برای دوختن هر پوستین، باید پنچ، شش پوست گوسفند یا هفت،هشت پوست. بره را تهیه می كنند. بعد از پوست كندن حیوان روی پوست آرد جو و نمك و دوغ می ریزند. شش هفت روز در آفتاب می ماند. و وقتی پوست خشك شد با خشت و آجر می مالند. و وقتی كه آنرا تكان دادند. كمی پوست انار ساییده شده و رنگ قرمز به رویش می ریزند و آب می پاشند و بعد از یك روز پوست را با دست می مالند تا نرم شود و بعد از برش می دوزند.



4- كوینك (kognek)

پیراهنی ساده و فاقد یقه بوده و با یقه ی كوتاه و مدور و بدون دگمه، با آستین هایی بلند كه به جای دگمه، بندهایی در آن به كار می رفت. پیراهن دیگری نیز دوخته می شد كه آن هم ساده منتها دارای یقه ی كج یا كناری بود. این یقه با سوزن دوزی های مفصلی زینت داده می شد و سر آستین نیز گلدوزی می شد.

ب- جولبار = جولبار همان شلوار مردانه عبارت از تنبان گشادی كه رشته ای پنبه ای لیفه ای آن را تشكیل می داد و سر آن گاه با « هوتاز» (hotaz) یا منگوله می آراستند.

ج – كلاه ها:

1 – تلپك (telpek) كلاه پوستی با پشم های نسبتاً بلند كه انواع گوناگون داشت كه عبارتنداز: 1- دو مه تلپك. 2- بوخار تلپك. 3- شپیرما تلپك

2- بوریك (Borik) یا عرقچین كه غالباً با نقوش گوناگون سوزن دوزی می شد و در برخی لهجه ها تاخیا (Tahga) یا تایخه (Taga) خوانده می شد.

د- كفش

1 – چكمه (Gekme): اصلی ترین پا پوش مردان، چكمه های بلند چرمی بانوك برگردان بود و در تركمنی نیز ادیك نام داشت.

چاریق (Gargk):نوعی پا پوش كه چوپانان از پوست گاو تهیه می كردند كه مخصوص استفاده در صحرا و خاك نرم است.دولاق (Dolak): قبل از پوشیدن چارق، پارچه ای دستباف دور پاتاساق می پیچیدند كه حكم محافظ و یا جوراب را داشت و دولاق نامیده می شد.

2- چپك (Gepek) یا یلكن (Yelken) پاپوش تابستانی بود كه از پوست شتر تهیه می شود و شبیه سرپایی های امروزین سبك و راحت می باشد.

زیور آلات و آرایش لباس های مردانه به تنوع و تعدد زیور زنان نبود و تنها منحصر به آرایش كمربند و كناره های «دون» و نیز سوزن دوزی «بوروك» بود.


لباس زنان:

لباسهاي زنان تركمن بسيار متنوع است. اين تنوع علت و فلسفه خاصي دارد كه با دوره هاي سني آن مرتبط است. همچنين زنان و دختران تركمن از لباسهايي با زيور آلات گوناگون استفاده مي كنند. كه تنوع جالب توجهي دارد.

الف: تن پوشها:

1 – كوينك(kognek): زنان تركمن پيراهن هاي ابريشمي مي پوشيدند كه غالباً به رنگ قرمز بوده و «قيرميز كؤينك» (Ggrmgz.k) نام داشت و در قسمت يقه و سرآستين سوزن دوزي مي شد.

اين پيراهن، برشي ساده دارد و اغلب در رنگهاي زرشكي، بنفش، قرمزو گاه گلدار انتخاب مي شود. اين نوع پيراهن آستين فراخ (بازيربغلي) دارد كه بصورت اوريپ بسوي مچ دست تنگ مي شود. ضمناً يقة اين پيراهن گرد و بدون برگردان بود و از جلو تا زير سينه چاك دارد. دامن پيراهن نيز از زير بغل تا به پائين (پهلو) بتدريج فراخ تر مي شود.

2- چابيت (chabit): بالا پوشي بود كه زنان تركمني بر روي پيراهن مي پوشيدند. دختران براي دوران عروس شدن نيم تنه مخصوص تهيه مي ديدند كه پر از سوزن دوزي و آويزه هايي از سكه و پولك هاي نقره بود.

اين نوع لباس كه در حقيقت نوعي قبا مي باشد. داراي يقة ساده و بدون برگردان مي باشد و داراي قد بلند تا بالاي ساق پا مي باشد از پارچه هاي ابريشمي وگاه مخملي (با آستين) انتخاب مي شود و بر اين نوع قبا راسته و آزاد است. آستين هاي اين قبا از زير بغل تامچ دست به ملايمت باريك مي شود. و در زير بغل قبا زائده اي سه گوش (از جنس پارچه قبا) به آن مي پيوندد. اين لباس از حدود كمر به پايين اندكي به فراخي مي گرايد و در دو پهلوي آن دو چاك مشاهده مي شود. لازم به توضيح است. كه بر مچ آستين و پيراهن يقه ها و كناره هاي آن (بويژه درجلوي سينه) تا انتهاي دامن و اطراف آن و همچنين بر پيرامون چاك پهلوها، رودوزي ونقش بندي مي شود.

ب-بالاق=

بالاق (Balak) يا شلوار زنانه كه ليفه اي است با ميان ساقي فراخ تر از ميان ساقهاي شلوار معمولي دمپاي دوساق اين نوع شلوار تنگ است و بر روي اين دمپا نقش بندي و سوزن دوزي مي كنند.

لازم به توضيح است كه بالا تنه شلوار را معمولا از جنس كرباس و مدخال به رنگ سفيد انتخاب مي كنند.

ج- كلاه و روسري=

1 – بوريك (Borik) يا عرقچين كه مانند عرقچين مردان است. روي اين كلاه گرد و صاف (بدون برجستگي) بود و دختران آن را با زينت آلات من جمله پولك و قبك ها مي آراستند. دختران غالباً بوريك را بر سرگذاشته و از روسري استفاده نمي كردند.

2- توپبي (Topbi):

3- باش آتار(چأشو)= در ميان برخي از طوايف همچون يموت، روسريهاي به نام چأشو (Ga:sew) رواج داشت كه خود بر چند نوع است از قبيل: اريش چأشو. المنچه چأشو، آتلاز چأشو، قارتما چأشو، و چأشو چارقد كه عموماً به روسري مربع شكل و ابريشمين اطلاق مي شود. در ميان برخي از تركمنان روسري بر دو قسم بود. يكي نسبتاً ضخيم با سوزن دوزي مفصل كه به آن كورته (kurte) مي گفتند، و ديگري بافته اي از ابريشم نازك كه قينگاچ (Ggncac) نام داشت. اين روسري بر دونوع بود كه قيرمزي قينگاچ و كله قينگاچ مي گويند.

آياق قاب يا كُويش = كفش زنان تركمن را غالباً هنرمندان محلي مي دوزند. كه از جنس چرم خام و با تزينات مختصر مهيا مي شود، كفش هاي نظير گل منچ لي، قير ماكُويش با نوك برگردان و پاشنه هاي بلند در آن استفاده مي شود.

گل جمال حجازی-کارشناس طراحی لباس از دانشگاه الزهرا



زیورآلات زنان و دختران ترکمن

هنر جواهر سازی در سنت و فرهنگ قدیمی ترکمن ریشه دارد و نسل به نسل به صنعت گران امروزی رسیده است و ما آنها را «قزل اوستا» یعنی استادکار طلا می نامیم.

استاد کاران طلا در روزگاران گذشته، انواع اشیاء (غلاف و دسته ی شمشیر، چاقو، تفنگ) را با سنگهای قیمتی تزیین می کردند اما کار اصلی آنها تولید زیور آلات زنانه بود با اشکال هندسی که نوعی از زنجیره ی ارتباطات را در ذهن بیننده القا می کند و با طبیعت اطرافشان، پیوندی دیرینه دارد. اصطلاح جواهر سازی اصطلاحی هنرمندانه است که از تخیل شاعرانه ی جواهر سازان سرچشمه می گیرد. بی جهت نیست که شاعران بزرگی چون مختومقلی و ذلیلی در ابتدای زندگی خود، جواهرسازی برجسته بودند و بعد با نام شاعرانی هنرمند به شهرت رسیدند.

یکی از ترانه های قدیمی ترکمن، این معنی را به روشنی بیان می کند و آن، اینکه:

« وقتی غازها در آسمان پرواز می کنند و هوای اطراف از بال زدن آنها به آهنگی دلنشین تبدیل می شود، چنان به نظر می رسد که دختران ترکمن با زیور آلات رنگارنگ خود، جولان می دهند.»

جواهر سازی و زیورآلات، همیشه جزء لاینفک زندگی مردم ترکمن بوده است و انواعی دارد که در پست های مختلف به معرفی بخشی از آنها خواهم پرداخت. در صورت داشتن تصویر زیورآلات، تصویرشان را هم قرار خواهم داد.

1- بیله زیک

دست بندی است دوقلو «جفتی» مخصوص زنان تکه. مجموعه طلاکاری نقره ای با نگین های قرمز از جنس عقیق به ارتفاع 15 سانتیمتر. این وسیله، دور مچ را می پوشاند اما دو سر آن، در بخش عمودی به هم نمی رسند.

2- گل یاقا

در واقع همان گل یقه است در دو بخش:

الف- بخش اصلی: که برای زینت زیر گلو و اتصال دو حلقه ی یقه ی پیراهن به کار می رود.

ب- بخش افشان: که در هنگام راه رفتن، از به هم خوردن آنها، صدایی دلنشین تولید می شود و آن ترانه ی قدیمی ترکمن را به خاطر می آورد که بین آهنگ پرواز غازها و این آهنگ تشابهی دیده می شود.

این وسیله تزیینی مخصوص زنان تکه است، مجموعه ای از طلا و نقره، مرصع به نگین های قرمز و آبی (عقیق و فیروزه)؛ با زنگوله هایی از جنس نقره در انتهای بخش افشان.


3- سام سوله

وسیله ای است برای زینت کلاه دختران؛ مخصوص ترکمن های ارثاری، متعلق به سال های 1880 – 1870 میلادی. مجموعه ای از طلا و نقره با نگین های قرمز (عقیق).

در انتهای آویزه های افشان این وسیله نیز زنگوله هایی از جنس نقره دیده می شود که از عوامل ایجاد آهنگ در هنگام بازی و راه رفتن است.


4- گردنی

این وسیله در زبان فارسی گَردنی خوانده می شود و مرکب از دو بخش است.

الف بخش اصلی: که از گردن آویخته می شود و مرصع است به نگین های قرمز (عقیق).

ب: بخش زنجیری: که به صورت افشان به انتهای بخش اصلی متصل است. این بخش نیز مرصع به نگین هایی از جنس عقیق است؛ مضاف بر آن، در انتهای هر یک از زنجیرها، رنگوله هایی از جنس نقره دیده می شود که از عوامل ایجاد موسیقی در هنگام راه رفتن است.





منبع:tebyan-zn.ir



گلیم ترکمن

همانگونه که در زمان پشم چینی گوسفندان، پشم های مورد استفاده در بافت قالی یا تهیه ی نمد، با توجه به نوع و مرغوبیت آن انتخاب میگردد، پشم های مناسب گلیم بافی نیز با دقت انتخاب میشود.

پس از انتخاب، فضله و خار و خاشاک از پشم ها جدا شده، با آب شسته می شود و برای خشک شدن زیر نور آفتاب قرار داده می شود. پس از این مرحله مناسب ترین ها برای ریسیدن نخ مخصوص تار و پود و نقش و نگارهای گلیم جدا سازی می شود.

از میان پشم های جداسازی شده به جز آنهایی که برای ریسیدن تارهای گلیم انتخاب گردیده اند، بقیه پس از رنگ آمیزی به صورت کلاف هایی با ضخامت و حجم کم، زیر نور آفتاب قرار داده می شوند تا کاملأ خشک شوند. سپس پشم های خشک شانه شده، توی شکل ( پیشگه ) لوله می شوند. تا مناسب ریسیدن گردند. رشته های دوگانه را با ظرافت می تابند و حاصل را در پودهای گلیم و ایجاد نقش های آن به کار می برند.

گلیم و قالی همچون نمد، شاهکارهایی هستند که از ذهن خلاق مادربزرگ ها و مادرانمان تراویده اند و با دستان هنرمندی که با عبارت « بافته اش را آب رخنه نتواند » تعریف گردیده است، بوجود آمده اند./

آری گلیمی که نخ تارهایش و رشته- پودهایش چنان ظریف تابیده شده و آنچنان مستحکم بافته شده، اگر سطلی آب بر آن ریخته ششود نفوذی در آن نخواهد داشت. کارهای اینچنین نفیس که توسط دست های توانا تهیه گردیده اند، برای نسل کنونی همچون نسخه ای بی بدیل به ارث رسیده است.

بافتن گلیم هم مانند قالی با کوبیدن چهار میخ چوبی آغاز و در اندازه های مختلف بافته می شود برای بافتنگلیم مناسب و باز مورد نیاز است. خانه های قدیمی ترکمن ها برای این کار فضای کافی را نداشت و بدین جهت دار گلیم در بیرون خانه مهیا گردیده بر فراز آن سایبانی ساخته می شده است. سپس دستان چایک همچون اسب های مسابقه پودها ( اؤیدیمه ها ) را بافته و رشته ها ( آرغاچ ها ) را شانه کرده به پیش می تازند.

در گلیم بافی شانه تنها به حد کفایت و استحکام رشته ها زده می شود و آن گونه که در قالی کوبیده می شود ( باسلئق ) کاربرد ندارد. در میان مردم به گلیم « ناغشی آشاق » یعنی «زیرین نقش » نیز گفته می شود. چرا که نقش و نگار آن در حین بافتن از رو مشخص نمی گردد یعنی چهره و نمای آن رو به پایین دارد و بدین سبب نیز بافندگان، گلیم بافی را دشوارتر از قالی بافی می دانند.

نقش های گلیم با ویژگی ها و زیبایی های خاص خود نظرها را به خود جلب می کند. هنگام بافته شدن برای دیدن کیفیت نقش های گلیم می توان از آینه ای کوچک استفاده کرد. بافندگان زیرک از عهده ی این کار به خوبی بر می آیند البته برای نو آموزان و تازه کارها آموختن کامل نقش ها پیچیدگی خاص خود را دارد.

در آمختن نفش « اویشورمه » مادران و مادر بزرگ ها چنین تصنیفی را ساخته اند:

« اویشورمه » جان « اویشورمه »

چئلشئرئمئنگی یاشئرما

لألأم یانگی اؤورنیأر

لألأمینگ باشئنی چاشئرما

ترجمه : ای نقش زیبای « اویشورمه » پیچیدگی های خود را پنهان مساز. دخترکم تازه دارد می آموزد پس ذهن او را پریشان مساز .

در نقش » غئسئر بوسسان لی» در اطراف شاخ قوچ ها نمای نقوش « توفار گؤل » ، « ساق گؤل » ، « آلاجا » جای داده می شود. در نقش « خانا یاران » در اطراف شاخ قوچ ها اشکال نقوش « پأکی باش » ، « غونچا جئق » ، « دوغاجئق » ، « دؤرت غونچا » جای داده می شود.

« پارپاری » ، « عألم ناغشی » ، « اویشورمه » نقوشی هستند که مکررأ در ردیف های خاص بافته می شوند. نقش « خان یومروق » ار ترکیب دسته هایی از نقش « گؤل یایدی » به عمل می آید. نقش « گؤل یایدی » بسیار زیباست و بکارگیری این نقش در بافتن گلیم های متعدد بر زیبایی آن می افزاید و بدین جهت نیز بافندگان با تجربه این چنین گفته اند.

« خانا یارانی » خالامادئم ، « بوسسانا-دا » بگنمه دیم، اویلاندیم ، پیکیرلندیم ، « گول یایدئنی سایلادیم.

نقش « خانا یاران » را نپسندیدم و همچنین « بوسسانی » را نیز، اندیشیدم و به فکر فرو رفتم و « گول یایدی » را برگزیدم.

همچنین باید به یاد داشت که نقش های « دئرناق گؤل » ، « خان توزی » که مخصوص قالیست در بافت گلیم نیز به کار می روند.

گلیم با توجه به بزرگی و زیبایی نقوشش خانه ی ترکمن را زینت داده، بدان خانه شوکت می بخشد. در خانه های قدیمی ترکمن برای محافظت از رطوبت در زیر قالی و نمد نیز مفروش گردیده است. گلیم می تواند سد و مانعی برای نفوذ رطوبت و همچنین سرما باشد. بعضی مواقع سطح رویین و نقشدار گلیم به عکس مفروش شده در زیر آن قرا می گیرد. این گونه فرش کردن سبب صاف شدن و زیباتر شدن پشت گلیم می گردد.

از زمان های قدیم قالی ، گلیم ، قارچین ، جوال در ترکیب جهیزیه دختران جایگاه خاصی داشته که امروزه نیز این سنت تداوم دارد و بدین خاطر مادرن با متبرک ساختن پیشانی خویش به آنها بدینگونه غزلسرایی می نمایند:

- هونأرلی غئز سپینده ، - ال هونأرین گتیرر. –ال هونأرینی سئنلاپ ، - ایل واصپئنی یتیرر.

- دختر هنرمند به عنوان جهیزیه - دستبافته های خود را خواهد آورد و مردم با برانداز کردن آنها ، از وی تعریف و تمجید خواهند کرد.

بنا به رسم، برای نو عروس در خانه ی شوهر مراسمی اجرا می شود که یکی از آنها « باش سالماق » است. در این مراسم عروس را به همراه ینگه اش ( زن برادر ) بر روی گلیم نشانده، از چهار طرف آن گرفته بلند کرده به بیرون خانه می برند. گلیم در رسومات ایلات کوچ نشین به هنگام کوچ و نیز ساخت کجاوه بر روی شتر از مناسب ترین ابزار به شمار می رفته است. گلیم هایی با اندازه های بزرگ و مستحکم و سنگین در هر جایی به عنوان فرش می تواند مورد استفاده قرار گیرد بی آنکه چین و چروکی بر روی آن بیفتد و یا از جایگاه خود حرکتی کند و سُر بخورد ثبات و استحکام آن در زمان مفروش شدن از محاسن قابل ذکر آن است. گلیم در طرح و اندازه های متفاوت و اشکال متعدد بافته می شود. تزئین گوش های اسب، گهواره ی نوزادان، گلیم فرشهای مختلف، توبره نمک، رو انداز کُرسی، کیفهای دستی، توبره اسب، جانمازی و ... از زیبنده ترین سوغاتی هایی است که مانند گلیم بافته می شوند.

منبع:

“ Zenan kalby ” jhurnaly

yazan : Ogulbayram Kulyyewa, mırasgar

نوشته : اوغول بایرام قولیوا – ترجمه: عبداقهار صوفی راد